Musul Üniversitesi Öğretim Üyesi ve Musul Araştırmalar Merkezi Müdürü Prof. Dr. Zennun Yunus El Taii, kendisi ile yaptığımız söyleşide, Musul’da son durum ve seçim sonrası Irak’ın geleceği üzerine görüşlerini aktardı. Prof. Dr. El Taii, çatışmaların artmayacağına ve Irak'ın bütünlüğünü koruyacağına dair inancını dile getirdi.
ORSAM: Sayın hocam öncelikle sizin ve çalışmalarınız hakkında biraz bilgi alabilir miyiz?
EL TAİİ: Benim adım Prof. Dr. Zennun Yunus El Taii. Musul Araştırmalar Merkezi müdürlüğü görevini yürütmekteyim. Bunun yanı sıra Musul Üniversitesi’nde öğretim görevlisiyim. Eğitim ve Tarih bölümlerinin yüksek lisans ve doktora programlarında ders veriyorum.
Sayın El Taii ilk önce Irak’ta stratejik araştırma merkezlerinin durumu ve ikinci olarak sizin merkezinizin faaliyetleri hakkında bilgi verebilir misiniz?
Bizim merkezimiz araştırma ve bilim çatısı altında olan bir araştırma merkezidir. Musul’un çeşitli bölgeleriyle ilgili çalışmalar yürütmektedir. Musul’da çok aktif bir araştırma merkezi olduğunu düşünüyorum. Yaklaşık 37 konferans ve toplantı düzenlemiştir. Periyodik olarak 3 dergi yayımlamaktadır. Ayrıca yıllık olarak çıkarılan bazı kitapları da vardır. Ve ayrıca yurtiçi ve yurtdışındaki diğer araştırma merkezleriyle ilişkilerimiz vardır.
Merkezinizin temel araştırma alanı Musul ve Irak mı yoksa genel Ortadoğu üzerine de çalışmalar yürütülmekte midir?
Bu sadece Musul üzerine çalışmalar yürüten bir araştırma merkezidir. Tabi ki Musul’un komşu devletlerle bağlantıları da çalışılmaktadır. Örneğin geçen sene bir konferans yaptık. Halep Üniversitesi’nde bulunan Arap Kültürel Araştırmalar Merkezi ile bir konferans düzenledik. Musul ile Halep arasındaki ilişkileri incelemekteydi. ORSAM ile de Musul-Türkiye ilişkilerini konu alan ortak bir konferans düzenleyebiliriz. Özellikle de Osmanlı dönemini kapsayacak şekilde. Çünkü Osmanlılar Musul’da varlıklarını yaklaşık 4 asır boyunca devam ettirdi. Ve şu ana kadar da Osmanlıların Musul halkına olan etkileri çeşitli alanlarda halen devam etmektedir. Bunun hakkında da benim bazı yazılarım ve araştırmalarım var. Osmanlıların Musul iline etkilerini incelemektedir. Ayrıca benim diğer bir araştırmam Musul’un Osmanlı dönemindeki etnik yapısı ile ilgilidir. Ayrıca Osmanlı döneminde Musul çarşıları, hamamları, hanları, caddeleri, mahalleleri, resmi daireleri, orduyu inceleyen çalışmalar bulunmaktadır.
Peki, Musul’un güncel durumu, siyasi ortamı hakkında çalışmalar yürütülüyor mu?
Irak geneli ile ilgili bazı araştırmalarımız var. Bizim araştırmalarımız daha çok sosyal yapıyı incelemektedir. Mesela Musul’da işsizlik, gençler, evlenme-boşanma gibi konular incelenmektedir.
Peki, Musul’daki durumu, özelikle seçim sonrasındaki genel durumu anlatabilir misiniz, Musul’da Araplar ile Kürtler arasında bir çatışma olasılığı görüyor musunuz?
Musul’da genel olarak Irak hükümetinin kurulmasını beklenmektedir. Musullular seçtikleri kişilerin hükümette yer almasını beklemektedir. Hiçbir şekilde, Araplarla Kürtlere arasında çatışma çıkmayacaktır. Çünkü Araplar, Kürtler ve diğer azınlıklar Musul’da bir bütün halindedir. Bu tartışmalı bölgeler siyasiler arasındaki bir sorundur sadece, halk arasında mevcut değildir. Halk arasında ilişkiler devam ediyor, evlenmeler, ziyaretler sürmektedir. Irak ve Musul her ne olursa olsun bir bütün olarak kalacaktır.
Seçimlerden bildiğiniz gibi El Irakiye listesi birinci çıktı. Ama iki büyük Şii koalisyonu bir araya gelerek anlaştıklarını açıkladı ve El Irakiye’nin dışında kalabileceği bir hükümet ortaya çıkabilir. Böyle bir durumda, Musul’da tekrar yeniden şiddetin ortaya çıkma ihtimali var mı?
Çatışmaların artacağına inanmıyorum. İki Şii koalisyonunun bir hükümet kurup kuramayacağı henüz belli olmadı. Çünkü Anayasa’ya göre; seçimde daha fazla sandalye kazanan grup hükümet kurabilecektir ki bu da El Irakiye’dir
Bir süredir Musul’da, özellikle seçim öncesinde, Musul valisi Etil Nuceyfi’nin bazı gezileri oldu. Buna başta KDP olmak üzere Kürt partileri engel olmaya çalıştı. Ortam o dönem bayağı bir gerilmişti. Hatta Cevat Bolani gelip arabuluculuk yapmıştı. Fakat seçimden hemen sonra birtakım gelişmeler yaşandı, İstanbul’da ve başka yerlerde toplantılar yapıldı ve Musul’daki bu anlaşmazlığa bir son verilmeye çalışıldı. Bu görüşmelerin arkasındaki neden nedir, bulunan formül nedir, başarılı oluyor mu, nereye gidiyor bu süreç?
Bu görüşmelerin detayları hakkında bizlerin bilgisi bulunmamaktadır. Ancak sadece umut verici gelişmeler olduğunu söyleyebiliriz. Musul’da seçimlerin galibi Hadba Listesi ile Kürtlerin Ninova Kardeşlik Listesi arasındaki sorunların çözüleceğini ve görüşmelerin başarıya ulaşacağını umuyoruz.
Bu görüşmelerde hangi konular ele alınmaktadır?
Tartışmalı bölgeler, idari sınırlar, müşterek güçlerin bulunması ve kuzeyde yönetiminde bulunan bazı tutuklular temel ihtilaf konularıdır. Açıklamalara göre, bazı konularda anlaşmaya varılmıştır.
İdari sınırların belirlenmesi deyince mesela Musul’daki ilçelerin, nahiyelerin idari sınırlarının değişmesini mi anlamamız gerekiyor?
Söylediğim gibi tam olarak içerik hakkında bilgimiz bulunmamaktadır ancak Hadba Listesi ve Sünni Araplar 9 Nisan 2003 yani işgal öncesi Musul’un idari sınırlarına dönülmesini talep etmektedir.
2003 öncesi Musul idare sınırları. Yani bu şu demek oluyor; özellikle kuzeyde birtakım bölgelerde peşmergelerin bulunduğu yerlerden çıkmaları gerekiyor öyle mi?
Evet
Peki, Tilkeyf, Akre, Sincar gibi Musul ilçeleri?
Bunlar tabi il merkezine bağlanacaktır.
Birleşmiş Milletlerin daha önce tartışmalı bölgelere yönelik hazırladığı raporlardan iki tanesi Musul’daki Akre ve Hamdaniye ilçelerine ilişkin. Birleşmiş Milletlerin bu konudaki tavrını yapıcı, doğru buluyor musunuz?
Bu konuda tek söyleyebileceğimiz Birleşmiş Milletler’in iyi bir arabuluculuk yapmasını ummaktır.
Biz ORSAM olarak yakın zaman önce El Irakiye Listesi lideri Allavi’yi Ankara’da ağırladık. Kendisi konuşmasında “Musul modeli”nin Kerkük için de örnek teşkil edebileceğini söyledi. Musul modelinin içeriği hakkında bir bilginiz var mı acaba?
Net bir bilgim yok ancak sizin sorduğunuz üzere Musul’da çatışan taraflar arasında arabuluculu görüşmeler yürütülmektedir. Muhtemelen Kerkük’te de Araplar, Kürtler ve Türkmenler arasından bu tarz görüşmelerin yürütülmesi kast edilmiştir. Bu ifade Musul görüşmelerinin başarılı ilerlediği şeklinde de yorumlanabilir esasında.
Musul için seçim sonuçlarını nasıl değerlendiriyorsunuz? El Irakiye ve Kürtlerin performansı açısından baktığımız zaman nasıl bir tablo ortaya çıktı, bu tablo bekleniyor muydu?
Musulluların çoğunluğu El Irakiye Listesi’ne oy verdi. Bunun temel nedeni ulusal bir programı olmasıdır ve mezhepçilikten uzak durduğu içindir.
Seçimden sonra başta Telafer olmak üzere bazı yerlerde yeniden patlamalar meydana geldi. Bu şiddet olayları niçin geri döndü? Musul’un en önemli ilçelerinden birisi Telafer, bu konudaki fikirlerinizi alabilir miyiz?
Öyle patlamaların bir daha tekrarlanmayacağını düşünüyorum. İhtilaflar olduğu doğrudur. Geçen zamanlarda da Musul’un 3 milletvekilini öldürdüler. Fakat bu tür olaylar sürekli olmaktadır. Ancak bu olaylar eskisine göre azalmıştır. Musul’un halkı birliği, istikrarı ve diğer etnik gruplarla da kardeşçe yaşamayı istemektedir. Eskiden olduğu gibi.
Sayın Tahim bilgilerinizi bizimle paylaştığınız için teşekkür ederiz.